Vaghbhatta Ayurveda

वाग्भट्ट आयुर्वेद

वाघभट्ट आयुर्वेदातील सर्वात प्रभावशाली शास्त्रीय लेखकांपैकी एक आहे. त्यांचा आयुष्याचा काळ 135 वर्षांचा होता. त्याच्या कादंबर्याशी संबंधित अनेक कामे लेखक म्हणून, मुख्यत्वे अष्टांगसग्रह (अष्टाङ्गसंग्रह) आणि अष्टांगगृदयसाहिता (अष्टाङ्गहृदयसंहिता) आहेत.

वाघभट्ट आयुर्वेदच्या प्रसिद्ध ग्रंथ ‘अष्टांग संग्राम’ आणि ‘अष्टांग्रिद्रीम’ या ग्रंथाचे लेखक होते. हेच लोक आहेत ज्यांनी प्राचीन ग्रंथात त्यांचे परिचय दिले आहे.

  • ‘अष्टांग कांगारशन’ च्या म्हणण्यानुसार, वाग्भटाचा जन्म सिंधु प्रदेशात झाला. त्याच्या आजोबांचे नाव वाग्भट होते.
  • हे श्री अवलकेश्वराचे शिष्य होते. त्यांच्या वडिलांचे नाव सिद्धगुप्त होते. ते बौद्ध धर्मावर विश्वास ठेवतात.
  • हैन त्संगचा काळ सुमारे 675 आणि 685 एडी आहे. वैभव हे आधी होते. वागाबटाचा काळ पाचव्या शतकातील आहे. हे बौद्ध होते, हे ग्रंथांवरून स्पष्ट आहे.
  • चीनी प्रवासी इटियेन्स यांनी लिहिले आहे की शंभर वर्षांपूर्वी एका व्यक्तीने असा कोड बनविला होता, ज्यामध्ये आठ आयुर्वेदांचा समावेश आहे.
  • ‘अष्टांगहरिदम’ तिबेटी भाषेत अनुवादित केले गेले. आजही, अशशांगग्यादाम हा एक ग्रंथ आहे, ज्याचे जर्मन भाषेत भाषांतर केले गेले आहे.
  • वाघाटच्या भाषेत, कालिदाससारखी सुरेखता मिळते. श्लोकांची वैशिष्ट्ये पाहण्यायोग्य आहे.
  • वरहमहिहिरा यांनी ‘ग्रेट संहिता’ मध्ये औषधी औषधांचा एक मजकूर दिला आहे. हा मजकूर ‘अष्टांग कंशारा’ या ग्रंथातून घ्यावा लागेल.
  • रसस्त्राच्या प्रसिद्ध ‘रसारनासमु’ या पुस्तकाचे निर्माते वाघभट देखील आहेत. त्यांच्या वडिलांचे नाव सिंहगुप्त होते. वडील व मुलांच्या नावांमधील समानता पाहून अनेक विद्वान ‘अष्टांग संग्राम’ आणि ‘रसारनासनामु’ या विषयावर एकटेच मानतात, परंतु प्रत्यक्षात हे दोन वेगवेगळे लोक आहेत.
  • वाघभट्टचे आयुर्वेदिक ग्रंथ ‘अष्टांग संगरा’ आणि ‘अष्टांग्रिद्रीम’ आहेत. ‘अष्टांगारीयदमम्’ च्या टीकांची संख्या झालेली नाही, म्हणून इतर कोणतेही पुस्तक नाही. या दोन ग्रंथांचे वाचन-वाचन जास्त आहे.

 

vagbhatt rishi